De Zwarte Laag

auteurs

Anton Ervynck, Daniel De Jonghe, Georges Stoops, Gunter Stoops, Hendrik Demiddele, Jaap Schelvis, Jan Bastiaens, Jan Moens, Koen De Groote, Koen Deforce, Lieselotte Meerschaert, Marie Christine Laleman, Mark Van Strydonck, Nele Vanholme, Pieterjan Deckers, Stephen Louwye, Wim Van Neer en Wim Wouters

uitgever

GVSALM

publicatiedatum

2026

prijs

25 euro voor leden

30 euro voor niet-leden

beschikbaarheid

Het boek is verkrijgbaar in het STAM. 

Te verkrijgen bij een activiteit van de GVSALM.

over de publicatie

Het boek geeft de resultaten weer van de archeologische studie van een zwart pakket, in 1996 opgegraven onder het Emile Braunplein in het centrum van Gent. Al bij aanvang van het daaropvolgende, jarenlange studiewerk bleek het donkere bodemarchief uitermate interessant, want het dateert uit de volle middeleeuwen en bevatte unieke informatie over de vroegste groei van de stad.

De opgraving doorsneed het historisch hart van de Gentse binnenstad, op de plek tussen Stadhuis, Belfort en Sint-Niklaaskerk. Het archeologisch onderzoek richtte zich op het tracé van de nu verdwenen Korte Ridderstraat, waar de archeologen een pakket van organisch afval aantroffen, vermengd met de resten van afgedankt huisraad. Dit Gents bodemarchief, liefst een meter dik, verwierf bekendheid als de ‘Zwarte Laag’ en werd in laagjes van 10 cm opgegraven, en gezeefd over mazen van 1 mm. Het zwarte pakket bleek zich langzaam opgestapeld te hebben, van de 10de tot het eind van de 12de eeuw.

De eerste uitdaging was te achterhalen hoe dit zwarte pakket meer dan duizend jaar geleden tot stand kwam, en hoe het zich vervolgens eeuwenlang kon blijven ontwikkelen. Het antwoord kwam van een grote groep van onderzoekers die, elk volgens hun specialiteit, de vondsten uit de Zwarte Laag onder de loep namen. Dat ging van kiezelwieren, stuifmeelkorrels, plantenzaden, brokjes hout en houtskool, mijten, parasitaire insectenresten, schelpen, dierenbotjes, scherven aardewerk, enkele metalen voorwerpen, leersnippers, tot wat stukken textiel. Het is archeologie met de breedst mogelijke aanpak, niet de meest glamoureuze, maar uiteindelijk bood het een unieke kijk op het Gent van de 10de tot de 12de eeuw. Eens de Zwarte Laag ‘begrepen’ was, onthulde zich de impact van de groeiende stad op het omringende landschap, de voedselvoorziening van de vroege stedelingen, en de problematiek van afvalverwerking binnen de toenmalige samenleving. En dat alles voor een tijdvak dat slechts mondjesmaat door historische bronnen en eerdere archeologische vondsten is gedocumenteerd.