Themawandeling Sint-Amandsberg – Tussen spoorlijn en steenweg

Op zaterdag 3 oktober nemen we je mee op themawandeling in Sint-Amandsberg. Verwacht je aan een verrassende tocht, want we laten de bekendste plekken (Begijnhof, Campo Santo…) links liggen en trekken naar de Dendermondsesteenweg. Velen beseffen het niet, maar de buurt tussen Dampoort en Heirnis barst van (de herinneringen aan) industrieel en transporterfgoed. Alleen liggen ze vaak goed verborgen, veelal omdat ze geïntegreerd werden in hedendaagse woon- en werkcomplexen. Kortom, door mee te gaan op deze wandeling, ontdek je erfgoedplekjes waar je misschien dagelijks passeert zonder er erg in te hebben!

Het stuk Sint-Amandsberg dat we van naderbij zullen bekijken, bevindt zich grofweg tussen de spoorlijn en de Dendermondsesteenweg, tussen de Dampoort en de Wolterslaan. Deze wijk kennen we nog steeds als de Heirniswijk, een naam die al sinds de 14^de eeuw opduikt en aangeeft dat hier destijds weiden waren. Dit was zelfs in de 19^de eeuw nog het geval, voordat dit gebied geürbaniseerd en geïndustrialiseerd werd. Hier vond men niet alleen de nodige ruimte voor de inplanting van (textiel)nijverheden, maar had men ook een ideale locatie voor de aanleg van meerdere (!) nieuwe stationsgebouwen. Onze wandeling zal dan ook starten aan het Antwerpenplein, waar we op een belangrijk kruispunt van wegen, water en spoorlijnen staan. Van daaruit zouden we immers de trein kunnen nemen in het station Gent-Dampoort. Wij staan echter even stil bij de voorgangers van dit station, zijn de het Waaslandstation, het station Eeklo-Zelzate en het goederenstation Gent-Oost. Via het water zouden we via de zwaaikom ofwel naar het Handelsdok en de haven kunnen gaan, ofwel via de Napoleon de Pauwvertakking richting de Leie en het stadscentrum. Maar wij zetten onze weg verder langs een van de grote steenwegen.

Toch maken we eerst nog een ommetje via de Wasstraat, waar we meer te weten komen over het kerkhof dat daar ooit lag, en hoe het werd getransformeerd tot achtereenvolgens een openluchtzwembad en een speelparkje. Voorts telt deze buurt ook meerdere beluiken. Hun ontstaansgeschiedenis heeft uiteraard alles te maken met de fabrieken die in de buurt oprezen. Dat is dan ook het volgende hoofdstuk op deze wandeling. Een van die fabrieken was namelijk de spinnerij van Baertsoen-Buysse – ook gekend als Etablissements Baertsoen et Buysse – die rond 1870 opgericht was en aan het begin van de 20^ste eeuw tot 2500 werknemers telde. We zullen zien hoe uitgestrekt de fabriek destijds was, en wat er nu nog van rest. De meest sprekende overblijfselen vinden we terug op het huidige bedrijventerrein op de site Baertsoen-Buysse. Daar herkennen we onder meer nog de voormalige directeurswoningen, burelen en magazijnen in wat vandaag nieuwe kantoren, atelierruimtes en zelfs een feestzaal zijn.

Een beetje verderop duiken we in een ander deel van de oude fabriek, waarop het co-housingproject Bijgaardehof werd ingeplant. In 2016 engageerde een groep buurtbewoners zich om er 58 woningen en een wijkgezondheidscentrum in te bedden in het groen. Het resultaat is een onverwachte oase in een behoorlijk versteend gebied. Hier genieten we van een koffiepauze en zal een van de bewoners/initiatiefnemers van het project ons rondleiden en tonen hoe dit Bijgaardehof inspeelt op erfgoed, duurzaamheid en sociale verbinding.

Van een textielfabriek gaan we naar een industriële wasserij, die ondertussen eveneens plaats biedt aan een stadsvernieuwingsproject. Misschien herinner je je nog dat de Wasserij der Vlaanderen in de Toekomststraat gevestigd was? Na bijna 90 jaar werkzaamheid sloot deze wasserij in 2011 de deuren om te herrijzen als multifunctionele ontmoetingsruimte voor ondernemers en creatievelingen. Het is pas deze zomer dat de site officieel geopend werd, dus we krijgen als het ware de primeur!

Eindigen doen we op het Heernisplein, hoewel daarmee niet alle bezienswaardigheden zijn opgesomd die we zullen passeren. Verwacht je onderweg nog aan een katholiek schoolcomplex dat omgevormd werd tot een woonproject annex horecazaak, een kinderdagverblijf in een voormalig stationsgebouw, en aan vele topografische weetjes! We zullen in elk geval kunnen ervaren hoe ook een ‘moeilijke’ en ‘geknelde’ buurt woonaantrekkelijk gemaakt kan worden.

Start: Carrefour in de Pilorijnstraat (Dampoort)

Einde: Heernisplein (Dendermondsesteenweg)

Bron afbeelding: Archief Gent