KRUIWAGEN XLV

Kruiwagen XLV

Op donderdag 29 oktober vindt de najaarseditie van de Kruiwagen alweer plaats in het Sint-Baafshuis. Op het programma staan de volgende drie lezingen:

Romeinse sporen onder het voetbalveld van VC Zwijnaarde

Naar aanleiding van de aanleg van een kunstgrasveld werd ter hoogte van het voetbalveld van VC Zwijnaarde een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Hieruit bleek een potentieel voor archeologische sporen. Bijgevolg werd in de zomer van 2025 een opgraving uitgevoerd door de archeologen van Ruben Willaert nv.

De opgraving bracht een Romeins erf aan het licht met gebouwplattegronden, percelering, een waterput en een brandrestengraf. Op basis van de aangetroffen luxewaar kan het erf worden gedateerd in de 2^de eeuw na Christus.

Hoewel het veldwerk inmiddels achter de rug is, loopt de verdere uitwerking nog volop. Tijdens deze lezing wordt de huidige stand van zaken toegelicht door Bruno Polfliet van Ruben Willaert NV.

De restauratie van het Vleeshuis

Het Vleeshuis is een beeldbepalend monument dat al eeuwenlang deel uitmaakt van het historische centrum van Gent. Tijdens deze lezing geeft projectmanager Ignace Roelens van Bressers Architecten een inkijk in de restauratie van dit monumentale gebouw.

De restauratieopdracht werd uitgeschreven in opdracht van Stad Gent. Het beheersplan, uitvoerige vooronderzoeken en dringende instandhoudingswerken werden opgemaakt en uitgevoerd door Bressers Architecten en partners. Na het verzamelen van de nodige informatie en fondsen, konden de restauratiewerken in 2024 van start gaan. Vandaag zijn ze volop aan de gang.

In de lezing wordt de algemene aanpak van het project toegelicht, maar wordt ook ingegaan op de belangrijkste restauratie-uitdagingen, de gemaakte keuzes en een aantal bijzondere bouwkundige en historische kenmerken die het Vleeshuis typeren.

Architect Adrien Bressers en zijn Gentse woonprojecten

De derde lezing wordt gegeven door Karen Vannieuwenhuyze, bouwhistorica bij Bressers Architecten. Dit Gentse architectenbureau, gesticht in 1925 door Adrien Bressers, bewaart zijn eigen 100-jarig architectuurarchief. De verzameling bestaat onder meer uit bouwtekeningen, administratieve dossiers, maquettes en foto’s. De collectie geeft een uniek inzicht in de ontwikkeling van een eeuw ontwerp- en restauratiepraktijk. Mee evoluerend met de 20^ste-eeuwse stijlen, methoden en technieken drukte Adrien Bressers een niet te onderschatten stempel op het Vlaamse erfgoed- en architectuurlandschap.

Jarenlang lag het archief opgeslagen op de zolder van het kantoor, zonder dat iemand er een duidelijk overzicht over had. Na grondig voorbereidend werk startte in oktober 2024 met steun van het Vlaams Departement Cultuur, Jeugd & Media een eenjarig pilootproject om de bouwtekeningen te inventariseren, digitaliseren, waarderen en publiek toegankelijk te maken. Het project zette in de eerste plaats in op het oudste deel van het archief, dat overeenstemt met de periode van Adrien Bressers. Sinds de afronding van het pilootproject zet het werk zich gestaag verder. Parallel met de archivering wordt ook meer en meer inzicht verworven in de vele projectdossiers en dus het oeuvre en de ontwerppraktijk van Adrien Bressers. De vele schetsen, ontwerptekeningen, detailtekeningen, interieur- en meubelontwerpen, aquarellen en perspectieftekeningen vertellen niet alleen over Bressers’ werkmethode als architect, maar bevatten ook vele (administratieve) gegevens die nieuw licht werpen op de context waarbinnen hij actief was.

De lezing start met een algemene biografische schets van de familie Bressers die met – de uit Tilburg afkomstige – Adriaan Hubert Bressers (1835-1898) in de vroege jaren 1860 in Gent neerstreek. In het gehucht Maaltebrugge richtte hij een schildersatelier op dat bekend zou worden onder de naam A. Bressers-Blanchaert. Bij het overlijden van Adriaan Bressers in 1898 nam zoon Léon Bressers (1865-1947) het atelier over. Adrien Bressers (1897-1986), zoon van Léon Bressers, studeerde net als zijn vader aan de Sint-Lucasschool, maar koos voor de opleiding architectuur. Na zijn stage vestigde hij zich als zelfstandig architect in de Peperstraat. Daarnaast bleef ook tot in 1972 het kunstenaarsatelier actief. Aan de hand van documentatie uit het familiearchief Bressers, dat tot de collectie van KADOC behoort, brengt de lezing enkele nieuwe aanvullingen op het persoonlijke leven van Adrien Bressers naar voren.

Onder meer door het streng katholieke milieu waarin hij opgroeide en zijn opleiding genoot, staat Adrien Bressers vooral bekend om zijn religieuze architectuur. Hij ontwierp verschillende nieuwbouwkerken en realiseerde een ontelbaar aantal kerkrestauraties. Daarnaast voerde hij ook heel wat projecten in opdracht van katholieke organisaties of instellingen uit, zoals de sociale huisvestingsmaatschappij Volkshaard en het Algemeen Christelijk Vakverbond. Een snelle blik op zijn oeuvrelijst toont echter dat hij veel meer was dan een architect louter en alleen in dienst van de Katholieke Kerk en de katholieke beweging. Het tweede deel van de presentatie gaat daarom eerst kort in op enkele algemene vragen rond het werk van Adrien Bressers, zoals de regio’s waarin hij actief was, voor welke opdrachtgevers hij werkte, wat de aard van zijn opdrachten was, met welke typologieën hij het meest vertrouwd was… Meer concreet worden deze vragen beantwoord aan de hand van de projecten die hij in Gent (centrum en deelgemeenten) realiseerde. Aangezien woonprojecten het grootste aandeel binnen zijn Gents oeuvre innamen, gaat de meeste aandacht uiteindelijk uit naar Bressers’ woningbouw in Gent centrum. Welke soort woonprojecten realiseerde Bressers hoofdzakelijk in de Oost-Vlaamse hoofdstad? Welke evolutie maakte hij binnen zijn Gentse woningbouw door? Schreef hij zich in bepaalde maatschappelijke en architecturale tradities in, of zocht hij zijn eigen weg en onderscheidde hij zich van zijn collega-architecten? De analyse wordt rijkelijk geïllustreerd aan de hand nooit eerder vertoond beeldmateriaal uit de Bressers Collectie, dit van zowel stadswoningen (rijwoningen, villa’s, winkelhuizen…), meergezinswoningen als sociale (meergezins)woningen.

Kortom, de lezing brengt voor de eerste keer het volledige architecturale oeuvre van Adrien Bressers in kaart en geeft daarmee de aanzet tot een meer genuanceerd beeld van de architect. Als in Gent gevestigde architect krijgt zijn rol en betekenis binnen het Gentse stedelijke (woon)landschap van het interbellum en de naoorlogse periode hierbij de meeste aandacht.